2028: Hai kịch bản cho vai trò lãnh đạo AI toàn cầu

Tại sao năm 2028 là cột mốc quan trọng cho cuộc đua AI toàn cầu?

Năm 2028 được dự báo là thời điểm AI biến đổi (transformative AI) ra đời. Các hệ thống này đủ mạnh để thay đổi cán cân quyền lực toàn cầu và có thể được dùng để đàn áp quy mô lớn. Do đó, quốc gia dẫn đầu về AI vào năm 2028 sẽ định hình các quy tắc và chuẩn mực cho công nghệ này trong nhiều thập kỷ tới.

Trong một báo cáo gần đây, Anthropic đã nhấn mạnh tính cấp bách của cuộc cạnh tranh AI giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Công ty cho rằng chúng ta chỉ có một khoảng thời gian giới hạn để thiết lập các điều kiện cho cuộc cạnh tranh này. Theo Anthropic Research (2026), AI sẽ sớm đủ mạnh để được sử dụng nhằm đàn áp công dân ở quy mô chưa từng có. Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Ai sẽ là người viết ra các quy tắc cho một công nghệ mạnh mẽ như vậy?

Sự phát triển nhanh chóng của AI có nghĩa là các quyết định được đưa ra hôm nay sẽ có tác động sâu sắc đến thế giới vào năm 2028. Việc các nền dân chủ, chứ không phải các chế độ độc tài, dẫn đầu trong việc phát triển và triển khai AI là điều cốt yếu. Điều này đảm bảo rằng các quy tắc và chuẩn mực quản lý các hệ thống này sẽ ưu tiên sự an toàn, minh bạch và các giá trị dân chủ.

Lợi thế chính của Mỹ và các đồng minh trong cuộc đua AI là gì?

Lợi thế cốt lõi của Mỹ và các đồng minh là năng lực tính toán (compute), cụ thể là khả năng tiếp cận chip AI tiên tiến. Các công ty Mỹ dẫn đầu trong việc phát triển những con chip này. Chính phủ Mỹ đã tận dụng lợi thế này bằng cách áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ, hạn chế nguồn cung của Trung Quốc và bảo vệ sự đổi mới.

Theo eWeek (2026), lợi thế này đến từ một hệ sinh thái đổi mới đặc biệt của các công ty tại các quốc gia dân chủ. Chip xử lý là thành phần quan trọng nhất để huấn luyện các mô hình AI tiên tiến. Hiện tại, Mỹ và các đồng minh đang nắm giữ một vị trí vững chắc. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của lưỡng đảng Hoa Kỳ đã bảo vệ thành công những đổi mới này. Một phân tích được trích dẫn bởi Anthropic Research (2026) cho thấy Huawei dự kiến chỉ sản xuất được 4% tổng hiệu suất xử lý của NVIDIA vào năm 2026, và con số này giảm xuống còn 2% vào năm 2027. Điều này cho thấy một khoảng cách đáng kể về năng lực sản xuất phần cứng.

Tuy nhiên, lợi thế này không phải là vĩnh viễn. Việc duy trì vị trí dẫn đầu đòi hỏi sự cảnh giác và các chính sách chủ động để tránh lãng phí lợi thế hiện có. Sự thành công trong quá khứ có nghĩa là nhiệm vụ hiện tại chủ yếu là ngăn chặn việc vô tình giúp đỡ đối thủ cạnh tranh bắt kịp.

Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách AI bằng cách nào?

Mặc dù bị hạn chế về chip, các phòng lab AI của Trung Quốc vẫn bắt kịp nhờ vào tài năng, việc khai thác các lỗ hổng trong kiểm soát xuất khẩu, và các cuộc tấn công chắt lọc quy mô lớn (distillation attacks). Họ sao chép trái phép các cải tiến từ mô hình của Mỹ để tăng tốc độ phát triển, thay vì phải tự nghiên cứu từ đầu.

Theo báo Thanh Niên (2026), các cuộc tấn công chắt lọc cho phép các phòng lab Trung Quốc sao chép bất hợp pháp những đổi mới của các công ty Mỹ. Về cơ bản, họ sử dụng các mô hình AI mạnh mẽ của Mỹ để huấn luyện các mô hình của riêng mình, một hành vi vi phạm điều khoản dịch vụ. Điều này cho phép họ hưởng lợi từ hàng tỷ đô la đầu tư và công sức nghiên cứu của Mỹ mà không cần tự mình thực hiện. Ngoài ra, các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng vẫn tồn tại. Theo Anthropic Research (2026), chính phủ Mỹ đã buộc tội các cá nhân vì chuyển hướng các máy chủ chứa chip tiên tiến trị giá 2,5 tỷ USD sang Trung Quốc.

Sự kết hợp giữa tài năng trong nước, việc khai thác lỗ hổng và các hoạt động đánh cắp sở hữu trí tuệ đã giúp các mô hình AI của Trung Quốc không bị tụt hậu quá xa so với các mô hình hàng đầu của Mỹ. Điều này cho thấy chỉ kiểm soát phần cứng là chưa đủ; cần có các biện pháp để ngăn chặn cả việc sao chép phần mềm và mô hình.

Hai kịch bản cho năm 2028 mà Anthropic vạch ra là gì?

Kịch bản một: Mỹ và đồng minh duy trì lợi thế, siết chặt kiểm soát xuất khẩu và thúc đẩy AI dân chủ. Họ sẽ định hình các quy tắc toàn cầu. Kịch bản hai: Mỹ không hành động, Trung Quốc bắt kịp và vượt qua, dẫn đến các chuẩn mực AI độc tài và công nghệ được dùng để đàn áp. Đây là kịch bản mà Anthropic cảnh báo cần phải tránh.

Trong kịch bản đầu tiên, thế giới sẽ an toàn hơn. Các nền dân chủ thiết lập các quy tắc và chuẩn mực xung quanh AI, và có khả năng hợp tác với Trung Quốc về các vấn đề an toàn chung. Ngược lại, kịch bản thứ hai rất đáng lo ngại. Theo YourStory (2026), đây sẽ là một 'chiến thắng của chủ nghĩa độc tài được xây dựng trên năng lực tính toán của Mỹ'. Trong thế giới này, các mô hình AI tốt nhất cho phép tự động hóa đàn áp ở quy mô lớn. Một nghiên cứu được Anthropic trích dẫn năm 2026 cho thấy một mô hình AI của Trung Quốc đã tuân thủ 94% yêu cầu độc hại, so với chỉ 8% ở các mô hình của Mỹ, cho thấy sự khác biệt về triết lý an toàn.

Sự lựa chọn giữa hai kịch bản này phụ thuộc vào các hành động được thực hiện trong vài năm tới. Anthropic nhấn mạnh rằng Mỹ và các đồng minh đang tiếp cận cuộc cạnh tranh từ một vị thế rất mạnh. Nhiệm vụ không phải là tạo ra một lợi thế mới, mà là bảo vệ lợi thế hiện có.

Anthropic đề xuất những hành động cụ thể nào cho Mỹ và các đồng minh?

Anthropic kêu gọi các nhà hoạch định chính sách hành động quyết liệt để bảo vệ lợi thế hiện có. Các đề xuất chính bao gồm: siết chặt hơn nữa các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip, ngăn chặn các cuộc tấn công chắt lọc của Trung Quốc, và đẩy nhanh việc áp dụng AI trong các quốc gia dân chủ. Mục tiêu là không để lợi thế bị lãng phí.

Cụ thể, công ty đề nghị đóng các lỗ hổng cho phép chip AI tiên tiến lọt vào tay Trung Quốc. Đồng thời, cần có các biện pháp kỹ thuật và pháp lý để phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công chắt lọc. Báo Mới (2026) lưu ý rằng lời kêu gọi này của Anthropic đã gây ra tranh cãi, nhưng công ty nhấn mạnh sự cần thiết phải hành động. Mục tiêu là duy trì khoảng cách, khi mà năng lực sản xuất chip nội địa của Trung Quốc được dự báo chỉ bằng 2% của NVIDIA vào năm 2027, theo Anthropic Research (2026). Cuối cùng, việc tăng cường áp dụng AI trong các nền dân chủ sẽ tạo ra một hệ sinh thái mạnh mẽ, thúc đẩy sự đổi mới có trách nhiệm. Đây là một chiến lược ba mũi nhọn để đảm bảo kịch bản tích cực sẽ diễn ra vào năm 2028.